เทศบาลเมืองลพบุรีเป็นหน่วยงานราชการส่วนท้องถิ่น ตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน
พ .ศ.2543 โดยได้รับการจัดตั้งเป็นเทศบาลเมืองตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งเทศบาล เมื่อปี พ.ศ. 2478 ซึ่งได้ประกาศในราช กิจจานุเบกษา ฉบับ – เล่ม 52 ตอนที่ – หน้า 1730 ลงวันที่ 10 ธันวาคม 2478 และมีอำนาจหน้าที่ตามที่กำหนดไว้ใน พระราชบัญญัติเทศบาล พ .ศ.2496 (ถึงรวมฉบับที่แก้ไขเพิ่มเติม ฉบับที่ 11 พ.ศ.2543) พระราชบัญญัติกำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วน ท้องถิ่น พ .ศ.2542 และพระราชบัญญัติระเบียบบริหารงานบุคคลส่วน ท้องถิ่น พ.ศ. 2542 เทศบาลเมืองลพบุรี เป็นขนาดใหญ่จึงได้กำหนดภารกิจและอำนาจหน้าที่ของเทศบาลเป็น 7 ด้านตามที่กฎหมายกำหนดไว้ และเป็นการสอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ แผนพัฒนาอำเภอ แผนพัฒนาจังหวัด แผนพัฒนาเทศบาลนโยบายของรัฐบาล และนโยบายของผู้บริหารท้องถิ่น เมื่อเทศบาลได้ปฏิบัติแล้วจะสามารถแก้ไขปัญหา ของเทศบาลเมืองลพบุรีได้ เนื่องจากสามารถตอบสนองความต้องการของประชาชนในเขตพื้นที่ได้เป็นอย่างดี โดยสรุปภารกิจ และอำนาจหน้าที่ที่เทศบาลเมืองลพบุรีต้องดำเนินการได้ดังนี้

1. ด้านโครงสร้างพื้นฐานมีภารกิจที่เกี่ยวข้อง ดังนี้
   1.1 การจัดให้มีและบำรุงรักษาทางบกทางน้ำ และทางระบายน้ำ (ม.50(2) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   1.2 การจัดให้มีน้ำสะอาดหรือการประปา (ม.53(2) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   1.3 การจัดให้มีและบำรุงการไฟฟ้าหรือแสงสว่างโดยวิธีอื่น (ม.53(7) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   1.4 การจัดให้มีตลาดท่าเทียบเรือและท่าข้าม (ม.54(1) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   1.5 การวางผังเมืองและควบคุมการก่อสร้าง (ม.56(7) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)

2. ด้านส่งเสริมคุณภาพชีวิตมีภารกิจที่เกี่ยวข้อง ดังนี้
   2.1 การรักษาความสะอาดของถนนหรือทางเท้าและที่สาธารณะ รวมทั้งการกำจัดขยะมูลฝอย  และสิ่งปฏิกูล (ม.50(3) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   2.2 การป้องกันและระงับโรคติดต่อ (ม.50(4) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   2.3 การจัดให้ราษฎรได้รับการศึกษาอบรม (ม.50(6) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   2.4 ส่งเสริมการพัฒนาสตรี เด็ก เยาวชน ผู้สูงอายุ และผู้พิการ (ม.50(7) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   2.5 การจัดให้มีโรงฆ่าสัตว์ (ม.51(2) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   2.6 การจัดให้มีและบำรุงรักษาที่ทำการพิทักษ์และรักษาคนเจ็บไข้ (ม.53(4) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)   
   2.7 การจัดให้มีและบำรุงสถานที่สำหรับการกีฬาและพลศึกษา (ม.54(9) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   2.8 การจัดให้มีและบำรุงสวนสาธารณะ สวนสัตว์และสถานที่พักผ่อนหย่อนใจ (ม.54(10) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   2.9 การจัดให้มีและบำรุงการสงเคราะห์มารดาและเด็ก (ม.56(2) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   2.10 การควบคุมสุขลักษณะและอนามัยในร้านจำหน่ายอาหาร โรงมหรสพและสถานบริการอื่น (พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   2.11 การจัดการเกี่ยวกับที่อยู่อาศัยและการปรับปรุงแหล่งเสื่อมโทรม (ม.56 (5) พ.ร.บ. เทศบาลฯ
3.  ด้านการจัดระเบียบชุมชน และการรักษาความสงบเรียบร้อย มีภารกิจที่เกี่ยวข้อง ดังนี้
   3.1 การรักษาความสงบเรียบร้อยของประชาชน (ม.50(1) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   3.2 การจัดให้มีเครื่องใช้ในการดับเพลิง (ม.50(5) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   3.3 การจัดให้มีการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ม.16(29) พ.ร.บ.กำหนดแผนฯ)
   3.4 การดำเนินการปราบปรามยาเสพติดตามนโยบายของรัฐบาล (นโยบายรัฐบาล)

4. ด้านการวางแผนการส่งเสริมการลงทุนพาณิชย์กรรมและการท่องเที่ยว มีภารกิจที่เกี่ยวข้อง ดังนี้
   4.1 การบำรุงและส่งเสริม การทำมาหากินของราษฎร (ม.51(5) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   4.2 การจัดให้มีการดำเนินการโรงรับจำนำหรือสถานสินเชื่อท้องถิ่น (ม.53(8) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   4.3 การส่งเสริมกิจการการท่องเที่ยว (ม.56(8) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   4.4 การพาณิชย์และการส่งเสริมการลงทุน (ม.16(7) พ.ร.บ.กำหนดแผนฯ)
   4.5 การส่งเสริมการท่องเที่ยว (ม.16(8) พ.ร.บ.กำหนดแผนฯ)
   4.6 การจัดให้มีสถานที่ในการจำหน่ายสินค้าพื้นเมืองและของดีเมืองลพบุรี (นโยบายรัฐบาล)

5. ด้านการบริหารจัดการและอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีภารกิจที่เกี่ยวข้อง ดังนี้
   5.1 การจัดให้มีสุสานและฌาปนสถาน (ม.54(2) พ.ร.บ.เทศบาลฯ)
   5.2 การจัดให้มีและบำรุงรักษาสถานที่พักผ่อนหย่อนใจ (ม.16(13) พ.ร.บ.กำหนดแผนฯ)
   5.3 การจัดการการบำรุงรักษาและการใช้ประโยชน์จากป่าไม้ที่ดินทรัพยากรธรรมชาติและ สิ่งแวดล้อม (ม.16(24) พ.ร.บ.กำหนดแผนฯ)
   5.4 การดูแลรักษาที่สาธารณะ (ม.16(27) พ.ร.บ.กำหนดแผนฯ)

6. ด้านการศาสนา ศิลปวัฒนธรรม จารีตประเพณี และภูมิปัญญาท้องถิ่น มีภารกิจที่เกี่ยวข้อง ดังนี้
   6.1 บำรุงรักษาศิลปะ จารีตประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่นและวัฒนธรรมอันดีของท้องถิ่น (ม.50 (8) พ.ร.บ. เทศบาลฯ)
   6.2 การจัดให้มีการอนุรักษ์โบราณวัตถุ และสถานที่สำคัญของทางราชการ (นโยบายรัฐบาล)

7. ด้านการบริหารจัดการและการสนับสนุนการปฏิบัติภารกิจของส่วนราชการและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มีภารกิจที่เกี่ยวข้อง ดังนี้
   7.1 จัดการให้ประชาชนได้มีโอกาสมีส่วนร่วมรับรู้แสดงความคิดเห็นหรือร่วมงานกับเทศบาล และ สนับสนุนการดำเนินงานของเทศบาล เช่น โครงการเลือกตั้งกรรมการชุมชน โครงการจัดทำห้องสมุดใน ชุมชนและโครงการผู้บริหารพบปะชาวชุมชน เป็นต้น (นโยบายเทศบาล)
   7.2 จัดการประชาสัมพันธ์และปลูกฝังสร้างจิตสำนึกให้ประชาชนมีความรู้ความเข้าใจและรักษา สิทธิของ ตนเกี่ยวกับกิจการของเทศบาล เช่น โครงการจัดงานวันเทศบาล โครงการเตรียมการ เลือกตั้งฯ เป็นต้น (นโยบายเทศบาล)

          ภารกิจทั้ง 7 ด้านตามที่กฎหมายกำหนดให้เป็นอำนาจหน้าที่ของเทศบาล ซึ่งเมื่อได้ปฏิบัติหน้าที่ ตามภารกิจดังกล่าวแล้วจะสามารถแก้ไขปัญหาของเทศบาลเมืองลพบุรีได้ เนื่องจากสามารถตอบสนอง ความต้องการของประชาชนในเขตพื้นที่ ประกอบกับภารกิจทั้ง 7 ด้านเป็นการสอดคล้องกับแผนพัฒนา เศรษฐกิจ และสังคมแห่งชาติ แผนพัฒนาอำเภอ นโยบายของ รัฐบาล และนโยบายของผู้บริหารเทศบาล

บทที่ ๓ ทวิ
การทำการนอกเขตเทศบาลและการทำการร่วมกับบุคคลอื่น

     มาตรา ๕๗ ทวิ เทศบาลอาจทำกิจการนอกเขต เมื่อ
        (๑) การนั้นจำเป็นต้องทำและเป็นการที่เกี่ยวเนื่องกับกิจการที่ดำเนินตามอำนาจหน้าที่อยู่ภายในเขตของตน
        (๒) ได้รับความยินยอมจากสภาเทศบาล คณะกรรมการสุขาภิบาล สภาจังหวัด หรือสภาตำบลแห่งท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง และ
        (๓) ได้รับอนุมัติจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
     มาตรา ๕๗ ตรี เทศบาลอาจทำการร่วมกับบุคคลอื่นโดยก่อตั้งบริษัทจำกัด หรือถือหุ้นในบริษัทจำกัด เมื่อ
        (๑) บริษัทจำกัดนั้นมีวัตถุประสงค์เฉพาะเพื่อกิจการค้าขายอันเป็นสาธารณูปโภค
        (๒) เทศบาลต้องถือหุ้นเป็นมูลค่าเกินกว่าร้อยละห้าสิบของทุนที่บริษัทนั้นจดทะเบียนไว้ ในกรณีที่มีหลายเทศบาล องค์การบริหารส่วนจังหวัด องค์การบริหารส่วนตำบลหรือสุขาภิบาล ถือหุ้นอยู่ในบริษัทเดียวกันให้นับหุ้นที่ถือนั้นรวมกัน และ
       (๓) ได้รับอนุมัติจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย การเปลี่ยนแปลงจำนวนหุ้นที่เทศบาลถืออยู่ในบริษัทจำกัดต้องได้รับอนุมัติจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย

           ความใน (๑) และ (๒) ของวรรคหนึ่ง ไม่ใช้บังคับในกรณีที่บริษัทจำกัดที่เทศบาลร่วมก่อตั้งหรือถือหุ้นนั้น ไม่มีเอกชนถือหุ้นอยู่ด้วย